4 . نقش ايرانيان در شكل‌گيرى تمدن هند اسلامى به گواهى آثار تمدنى موجود اسلام در هند ، فرهنگ و تمدن ايرانى را بايد جزء لاينفك تمدن هند اسلامى دانست . سرزمين هند براى دولتمردان ، نظاميان حرفه‌اى ، دانشمندان ، هنرمندان و فناوران ايرانى خانهء دوم محسوب مىگرديد و در حقيقت آنان هيچ‌گونه تمايزى ميان ايران و هندوستان احساس نمىكردند . براى يك دانشمند ايرانى در هندوستان به همان اندازه امكان فعاليت وجود داشت كه در ايران . شعر شاعران ايران شايد در هند بيش از ايران خواننده داشت و صنعت‌گر ايرانى همان اندازه در هند مورد حمايت مىبود كه در ايران . پيوندهاى خويشاوندى نيز ميان ساكنان دو سرزمين چنان مستحكم بود كه خود را عضو يك خانواده مىپنداشتند ؛ خانواده‌اى كه هويتى اسلامى - ايرانى داشت و در عين حال با فرهنگ هندى نيز آميخته بود . 5 . آثار تمدن اسلامى در هند مسلمانان در هند با آثار تمدنى فراوانى روبه‌رو شدند ، چنان‌كه سلطان محمود غزنوى با ديدن يكى از شهرهاى باستانى آن ديار به شگفت آمد و بناى عمارتهاى آنجا را چون ايمان مؤمنان حقيقى استوار توصيف كرد و مبالغى را كه هنديان صرف بتكده‌هايشان كرده‌اند بيرون از شمار خواند . با وجود اين ، مسلمانان ، به ويژه ايرانيان - كه قرابت فرهنگى بيشترى با هنديان داشتند - مرعوب آن تمدن نگشتند ؛ و با كنار نهادن عناصر مخالف با ارزشهاى اسلامى ، آن را به خدمت هدفهاى دينى خويش درآوردند و چنان بناهايى پديد آوردند كه شهرهء تاريخ گرديد و گذر روزگار بر ارزش آنها مىافزايد . روشن است كه ذكر و توصيف همهء آن بناها در يك فصل نگنجد ، از اين رو تنها به ذكر چند مورد برجستهء آنها در اينجا بسنده مىگردد . 1 - 5 . تاج محل تاج محل بناى بزرگ و مجللى است در شهر « آگرا » ى هند كه مزار شاه جهان و زوجهء وى ممتاز محل مىباشد . تاج محل يكى از زيباترين بناهاى جهان و نيز عالىترين نمونهء معمارى اسلامى در هندوستان است . بناى آن پس از وفات ممتاز محل ( 1631 م ) و به امر شاه جهان آغاز گرديد . شورايى از بهترين معماران امپراتورى تشكيل شد و سرانجام طرح استاد عيسى شيرازى انتخاب شد . اتمام ساختمان و بناهاى وابستهء آن 22 سال طول كشيد و در اين مدت بيست هزار كارگر در خدمت بودند . « 1 »

--> ( 1 ) . تمدن اسلام و عرب ، ص 239 - 240